Overlay
  • Algemeen
  • Algemeen
  • Algemeen

Marktperspectief

The tail is wagging the dog

Sinds de uitbraak van Corona is thuiswerken in huize Pijpers gewoon geworden. Zo ook voor mijn buurman die ICT-manager is bij een groot bedrijf in het Brabantse. Buurman en ik hebben sinds het uitbreken van Corona afgesproken om tijdens de lunchpauzes met zijn hond te wandelen. Zo blijven we in beweging en houden we het hoofd fris na de zoveelste Teams-vergadering. Tijdens één van de hondentripjes kwamen we op het idee om beurtelings iets te vertellen over ons vakgebied. Een soort “mini-college by walking around”. Mijn buurman over ICT. Ik over Treasury.

Zo gebeurde het ook op een snikhete vrijdagmiddag. Buurman appte: “Zin om een rondje te doen met de doggie?” Tuurlijk, ik kom eraan. Een gesmeerde boterham later bel ik aan bij de buurman en zie ik zijn iets te dikke hond, met veel te korte poten, al kwispelend in de hal staan te wachten. Buurman pakt de riem en vraagt: “waar gaat het mini-college deze keer over”? Kijkend naar zijn trouwe viervoeter zie ik dat zijn lijf inclusief ledematen, oren en tong in tegengestelde richting bewegen van zijn kwispelende staart. Ik zeg: “we gaan het hebben over the tail is wagging the dog”. Buurman kijkt met een schuin oog naar zijn kameraad en schiet in de lach: “dit heb je net verzonnen… niet voorbereid hè…?”.

Economische cycli

Allereerst iets over economische cycli. De economie is een golfbeweging, net zoals eb en vloed. Oorzaken zijn vaak een combinatie van een inflatie, rente, voorraadvorming, psychologie bij consumenten en bedrijven en “last but not least” de politiek. Economen onderscheiden verschillende economische cycli met onuitspreekbare namen zoals Kitchin- en Juglar-golf. De meest bekende en langste economische golf is de Kondratieff-golf. Deze duurt circa 60 jaar. Deze golf kent vier seizoenen met de volgende kenmerken (niet uitputtend):

Lente

Bedrijven hebben in deze fase weinig concurrentie vanwege de liquidatie in de voorgaande fase (zie winter verderop). Consumenten en bedrijven hebben weinig schulden in deze fase. De aandeelkoersen hebben een lage koers/winst-verhouding, de rente is laag en het vastgoed is laag gewaardeerd. De economie bloeit en groeit en de werkeloosheid daalt gestaag. De laatste lenteperiode was van 1950 tot halverwege de jaren ‘60. In deze periode kenden wij in Nederland Vadertje Drees. Hij was de initiator van diverse sociale wetten.

Zomer

De economie groeit verder, maar prijzen en lonen nemen nog sneller toe. Er heerst stagflatie: een relatief lage economische groei met steeds hoger wordende inflatie. Dit is de consolidatiefase. In deze fase beperkt de centrale bank de geldhoeveelheid om zo (te hoge) inflatie te voorkomen. Consumenten nemen meer kredieten op, vooral hypotheken, als tegenwicht op de sterke geldontwaarding. Dan wordt de economie getroffen door een zware recessie (let op: geen depressie). De productiviteit daalt, werkeloosheid stijgt en inflatie en rente stijgen tot ongekende hoogte. De laatste zomerperiode was van halverwege jaren ’60 tot 1980. Begin jaren ‘80 kenden we in Nederland een inflatie van meer dan 6,5% en een hypotheekrente van 12% of soms wel hoger.

Herfst

De economie groeit in deze fase verder door. Er is nog sprake van inflatie, maar die wordt jaar op jaar minder. Ook wel desinflatie genoemd. De werkeloosheid is relatief laag. Overheden zien ruimte om de belastingen verder te verlagen, al is het maar om de economie en de koopkrachtplaatjes verder te stimuleren. Overheidstekorten en -schulden nemen hierdoor verder toe. De centrale banken verruimen de geldhoeveelheid zodat bedrijven nog meer kunnen investeren. Ondernemingen breiden hun capaciteit (nog) verder uit. In deze fase wordt vaak gesproken over een Nieuwe Economie: recessies en depressies behoorden tot het verleden. Iedereen aan het werk, geen werkeloosheid meer is de publieke mening. Zo werd er niet alleen eind jaren negentig gesproken, maar ook in de “roaring twenties”. Schulden onder bedrijven en consumenten nemen nog verder toe door het onbegrensde vertrouwen. Er wordt veel gespeculeerd in aandelen en vastgoed, iedereen wil een graantje meepikken. Totdat de zeepbel barst. Wereldwijd dalen de aandelenkoersen, waarna een economische recessie volgde. De laatste herfstperiode was van 1980 tot 2000. Zo schudt begin 2000 de dot.com crisis iedereen wakker.

Winter

De winter start als de beurzen en huizenprijzen sky high staan en vervolgens instorten. Na zo’n ineenstorting zie je weer een economische opleving. Zo was dat met de grote depressie in 1929 ook. Na de beurskrach op 21 oktober 1929, herstelde de koersen zich en in 1930 dacht iedereen dat het ergste voorbij was. Niets was minder waar, het ergste moest nog komen en jarenlang waren er dalende koersen en prijzen.

Centrale banken reageren in deze fase door de rente te verlagen en overheden treffen stimuleringsmaatregelen om de economie te ondersteunen. Dergelijke maatregelen zorgen ervoor dat overheidsschulden sterk stijgen. Consumenten en bedrijven lenen steeds meer door de lage rente. Hierdoor treedt een tijdelijk herstel op, die jaren kan duren, maar het blijft een kunstmatig herstel. De desinflatie dreigt over te gaan naar deflatie en het deflatiespook moet kost wat het kost voorkomen worden. Centrale banken verlagen de rente nog verder en verruimen de geldhoeveelheid enorm om de deflatie te bestrijden. Dit fenomeen zien we het laatste decennium.

Er ontstaat zo een perfecte storm. De sterk gestegen schulden bij overheden, consumenten en bedrijven in combinatie met deflatie. Dit is wat niemand wil, maar het gebeurt. In de roaring twenties gebeurde het en nu hikken we er opnieuw tegen aan. Deflatie is desastreus: bezittingen/ producten worden minder waard, terwijl de waarde van de schulden juist stijgen. Wel eens over nagedacht wat het betekent als de waarde van je woning daalt, maar de hypotheekschuld stijgt? Banken zien hierdoor hun zekerheden verdwijnen.

In deze periode ontstaat uiteindelijk een vlucht uit waardepapier naar edelmetalen. Op 4 augustus 2020 is de goudprijs voor het eerst in der geschiedenis door de grens van $ 2.000 per troy ounce gegaan. Ook ontstaan er valutacrisissen. De Turkse lire verkeert sinds vorig jaar in ernstige moeilijkheden. Andere valutacrisissen gaan zeker volgen. Een ander kenmerk van de winter is dat rijkdom ongelijk verdeeld is. Dat was in 1929 zo en in 2013 heeft Thomas Piketty er een heel boek over geschreven: “de rijkste 10% bezit 70% van al het kapitaal”.

Kredietcrisis

Even terug naar de kredietcrisis. In 2007 en 2008 ging het mis. Het begon met Bear Stearns in augustus 2007. Paar dagen nadien meldde BNP Paribas een groot verlies. Diezelfde dag stortte de geldmarkt in. De kredietcrisis was begonnen en breidde zich uit naar de bankencrisis. Vele banken werden gesteund en enkelen gingen failliet. De bekendste is Lehmann Brothers.

Veel economen zien de kredietcrisis als de Grote Depressie 1929. Geen vreemde gedachte en na circa 10 jaar hebben we de kredietcrisis bezworen lijkt het. De vraag is of dit klopt? We hebben de kredietcrisis bezworen door ons nog meer in de schulden te steken. Sinds 2009 is de wereldwijde schuldenberg verdubbeld. Een sterke stijging van de schuld is één van de belangrijkste kenmerken van de winterperiode in de Kondratieff-golf. In juli 2020 overweegt het kabinet de hypotheeknormen voor 2021 verder te versoepelen, met name voor tweeverdieners. Alle problemen lossen we op door nog meer te gaan lenen.

The tail is wagging the dog

Velen hebben Corona niet zien aankomen. De wereldeconomie schudt op haar grondvesten, landelijke en regionale lock-downs zijn schering en inslag, economische modellen schieten tekort, het meest pessimistische scenario van de CPB in maart 2020 is nu het meest rooskleurige. Overheden steken zich nog verder in de schulden en centrale banken kopen massaal obligaties op. De schuldenberg stijgt nog verder. Niemand had kunnen denken dat een virus deze impact heeft op de mondiale economie. De tail is wagging the dog. De winter is blijkbaar nog niet voorbij. Dat is pas wanneer schulden lager worden of worden weggestreept (zie lente). Het doggierondje is inmiddels wel voorbij. Buurman is bijna na 5 maanden een volleerd treasurer. Stiekem begrijp ik nog steeds niets van ICT en de hond? Die kwispelt nog harder……

Ruud Pijpers