Overlay
  • Algemeen
  • Algemeen
  • Algemeen

Marktperspectief

De Perfecte Storm

Kent u de Amerikaanse film “The Perfect Storm”? In deze film gaat een vissersboot op zoek naar goed betaalde en schaarse vis in een zee die bekend staat om hevige stormen. De vissersboot komt in een storm die zeldzaam krachtig is. Een storm die ontstaat, omdat alle zeldzame elementen tegelijkertijd optreden. Ondanks verwoede pogingen van de kapitein en bemanning van de vissersboot om deze perfecte storm te trotseren loopt het slecht af. Er zijn geen overlevenden!

De gedachte aan deze Amerikaanse film bekruipt me steeds meer met de alsmaar oplopende inflatie. Tot hoogtes die we sinds de jaren zeventig van de vorige eeuw niet meer gezien hebben. Afgelopen mei was de inflatie in Europa opgelopen tot 8,1% en in de VS is de teller blijven steken op 8,6%. En zoals ik destijds in de collegebanken geleerd heb: een inflatie hoger dan 5% is niet meer te beteugelen.

Natuurlijk neem ik als positief ingestelde Brabander maar al te graag van onze monetaire beleidsmakers (lees: centrale banken) aan, dat de huidige hoge inflatie slechts tijdelijk en incidenteel is. Onder andere veroorzaakt door de naweeën van corona, verstoringen in de productieketens en de oorlog in Oekraïne. 

Maar is dat eigenlijk wel zo? Komen er nu een aantal elementen niet heel toevallig bij elkaar, waardoor we in de perfecte storm terecht komen? Laten we een aantal eens de revue passeren.

Teveel geld is vragen om ellende

Hoge inflatie komt al eeuwen voor. Niets mis mee, maar er is altijd wel één belangrijke oorzaak: namelijk de hoeveelheid geld in omloop.  Zo zijn bijvoorbeeld de prijzen tussen 1500 - 1600 fors gestegen in Europa. Wat was er aan de hand? De Europeanen ontdekten de voor hen tot dan toe onbekende werelddelen. De reis van Columbus in 1492 was het begin en decennia daarna meldden zich almaar meer Europese schepen op de kusten van Noord-, Midden- en Zuid Amerika. Het waren de tijden van grote rooftochten. Honderden schepen vol goud en zilver zeilden vanuit de Nieuwe Wereld naar Europa. En in die tijd betaalden we nog in “klinkende munt” (lees: met goud en zilver). Door de ontdekking van al dat nieuwe goud steeg de geldhoeveelheid enorm in een vrij korte periode. En als de productie van andere goederen in zo’n korte tijd niet meestijgt kan je dus meer kopen van hetzelfde en dat leidt weer tot prijsstijgingen.

In de afgelopen jaren zien we een soortgelijke parallel. Natuurlijk zijn we niet op grote rooftochten geweest naar Nieuwe Werelden, maar de centrale banken – zoals de FED en de ECB – hebben wel duizenden miljarden dollars en euro’s in de economie gepompt door het opkopen van allerlei (staats)-obligaties. Ook van landen, zoals van Griekenland die inmiddels de junkstatus heeft. Het opkopen van obligaties noemen we met een chique woord “Quantitative Easing”, maar is eigenlijk doodordinair de geldpersen aanzetten.

Kortom de geldhoeveelheid is de afgelopen 10 jaar fors toegenomen in Europa en dit zal onherroepelijk leiden tot (hogere) inflatie.  Dit staat ook wel bekend als de kwantiteitstheorie, die zegt dat er altijd een positieve relatie is tussen de hoeveelheid geld en de prijs van goederen, producten en diensten.  

Globalisering een deksel op inflatie?

Globalisering en in het kielzog daarvan toenemende vrijhandel in de wereld was de afgelopen decennia een sterke deksel op de inflatie. Eén van de kenmerken van globalisering is moordende concurrentie in de wereld tussen bedrijven. Die werden gedwongen om goedkoper en steeds efficiënter te produceren. Aangezien de loonkosten vaak de grootste kostenpost is, probeerden de bedrijven daar bespaarmogelijkheden te vinden. Banen verplaatsen naar ontwikkelingslanden is een manier, zoals massaal ook werd gedaan naar China en India. Dit verklaart overigens ook gedeeltelijk dat de loonstijgingen in het Westen jarenlang bijzonder mager waren. Zelfs zo mager dat onze liberaal en Pinokkio Mark Rutte in 2019 het bedrijfsleven opriep om toch vooral de lonen meer te verhogen. 

De gemiddelde prijs van de Aziatische producten lag dus stukken lager als die van soortgelijke Westerse producten en door importen vanuit Azië dreigde deflatie in ons werelddeel. En wat deden onze centrale banken? Die werkten zich als een gek in de rondte, want deflatie is volgens hun hel en verdoemenis. De rente werd kunstmatig laag gehouden met de belofte dat deze laag zou blijven. Dat is voor de korte termijn plezierig voor onze economie, maar op de lange termijn berokkent dit grote schade. Kijk maar naar de zeepbel op de Nederlandse huizenmarkt.    

Inmiddels is de wereld veranderd. In China zijn de lonen de afgelopen jaren fors gestegen en dreigt door onder andere de voormalige 1-kind politiek een enorme vergrijzing. Een tekort op de Chinese arbeidsmarkt is er al en zal nog groter worden. Hetzelfde geldt voor India en nog een aantal Aziatische landen. Dat leidt op haar beurt onvermijdelijk tot (nog) hogere lonen en dus tot hogere prijzen voor geïmporteerde Aziatische producten. Ik vermoed zomaar dat de Action de komende jaren wel eens fors duurder wordt.

Verder zien we de afgelopen jaren dat het protectionisme toeneemt. En een toenemend protectionisme betekent ook altijd hogere inflatie. Dat het protectionisme toeneemt ligt niet alleen aan geopolitieke spanningen (oorlog in Oekraïne en oplopende spanningen tussen China en de VS over de afvallige provincie Taiwan), maar ook door het ontstaan van allerlei bilaterale handelsverdragen.  En natuurlijk niet te vergeten de uitspraak van de voormalige president aan de andere kant van de oceaan – die we volgens mij met zijn allen uit ons collectieve geheugen proberen te wissen – met zijn uitspraak ”America First”. De trend is gezet!

Vraag naar water en voedsel stijgt

De komende jaren stijgt de vraag naar water en voedsel. Alleen al omdat de wereldbevolking de komende 40 jaar nog met circa 2 miljard (25%) mensen toeneemt. Tegelijkertijd zal door de klimaatverandering water schaarser en dus ook duurder worden en inherent hier ook vele andere producten. Neem bijvoorbeeld de water footprint voor de productie van 1 kilo rundvlees:15.000 liter water. Dan toch maar vegetariër worden? Misschien, maar ik draag toch graag in mijn vrije tijd een spijkerbroek. De water footprint van een spijkerbroek: 10.000 liter water.

Het lijkt er dus op dat de hogere inflatie niet zomaar voorbij is. Natuurlijk loopt het niet zo slecht af als in de film “Perfect Storm”: met geen overlevenden. Of dat we in een Grote Depressie komen, zoals in de jaren dertig met hyperinflatiecijfers van boven de 100%.

De geschiedenis zal zich niet herhalen, maar ze rijmt wel……

 

Ruud Pijpers